Wat is de oorzaak van droge ogen en wat kun je er zelf aan doen?

Je knippert wat vaker dan normaal, maar het helpt niet. Je ogen voelen schuurderig aan, alsof er zand in zit, en tegen het einde van de dag prikken ze zo erg dat je ze het liefst dicht zou houden. Je hebt al een paar flesjes kunsttranen geprobeerd. Ze verzachten de klacht voor een uurtje, en dan begint het weer van voren af aan. Waarschijnlijk heb je te horen gekregen dat je ‘gewoon’ last hebt van droge ogen, met het advies om ‘vaker te druppelen’.

Maar je vraagt je af: wat is de oorzaak van jouw droge ogen? Wat gebeurt er in jouw ogen dat ze niet genoeg vocht aanmaken, of dat vocht te snel verliezen? Is er een mogelijkheid om van de kunsttranen af te komen? Is er niet een echte, blijvende oplossing voor dit probleem?

Het antwoord op al deze vragen is tegelijkertijd simpel en complex. Uiteindelijk is het een compleet verhaal dat gaat over voeding, spanning en inzichten; zaken waar je zelf iets mee kunt doen.

Wanneer moet je met droge ogen naar de oogarts?

Ga direct naar de oogarts bij hevige pijn, plotseling wazig of sterk verminderd zicht, sterke lichtgevoeligheid, roodheid met afscheiding, of het aanhoudende gevoel dat er iets scherps in je oog zit dat niet weggaat door te knipperen. Deze signalen kunnen wijzen op een infectie of een beschadiging van het hoornvlies, en dat vraagt om medische beoordeling. Voor de ‘gewone’, blijvende droogte waar de meeste mensen last van hebben, geldt: dit is geen acute situatie. Maar let op: chronische droogte kan het hoornvlies op den duur gaan beschadigen. Het is dus belangrijk om nu zelf de stappen te gaan zetten die nodig zijn, zodat het probleem niet verergert. In dit artikel lees je wat die stappen zijn.

Wat zijn droge ogen precies?

Je ogen zijn nooit zomaar droog. Als alles werkt zoals de natuur het bedoeld heeft, zijn ze juist vochtig en vettig en voelen ze fris aan. Alles is perfect op elkaar afgestemd. Over je oogbol ligt een dun vliesje traanvocht, de ‘traanfilm’. Deze film is opgebouwd uit drie lagen die nauwkeurig samenwerken: een vetlaag die verdamping tegengaat, een waterige laag die voedingsstoffen en zuurstof aanvoert, en een sliertige laag die alles op zijn plaats houdt. Zodra er in een van die lagen iets misgaat, verdampt het traanvocht te snel of wordt het niet goed over je oogbol verspreid. Het resultaat: een branderig, schurend gevoel. Vaak wordt ook je zicht wisselend waziger. De traanvochtfilm is namelijk de eerste lens waar het licht doorheen valt en zodra die niet meer goed intact is, verandert de scherpte.

Symptoombestrijding lost de oorzaak van droge ogen niet op

Het algemene advies bij droge ogen is meestal: druppel met kunsttranen, een paar keer per dag. Die verzachten de droogte. Echter, ze lossen het probleem niet echt in de basis op. Sterker nog, het druppelen helpt vaak na een tijdje minder goed. Wat kun je dan doen de oorzaak bij de basis aan te pakken? De oplossing zit helaas niet simpelweg in een flesje. Wat je wél kunt doen: gaan luisteren naar je systeem, het de juiste bouwstoffen gaan aanbieden, rust brengen in het zenuwstelsel.

DE VISIE VAN VOLZICHT - VolZicht weet dat je ogen beschikken over een krachtig zelfhelend vermogen. Dat vermogen wordt ‘aangezet’ als je bepaalde zaken structureel anders gaat doen: de juiste voeding nemen, diepe ontspanning zoeken en aandacht geven aan wat er in je systeem speelt.

De oorzaken van droge ogen: wat er echt achter de klacht zit

Droge ogen ontstaan zelden uit één enkele oorzaak. Meestal is het een combinatie van factoren die elkaar versterken. Hieronder lees je de oorzaken die VolZicht in de praktijk het vaakst ziet terugkomen.

1. Beeldschermwerk en te weinig knipperen

Een gezonde traanfilm wordt voortdurend ververst door regelmatig knipperen. Maar zodra je gaat staren, daalt die frequentie flink. En dat gebeurt altijd als je naar een beeldscherm kijkt. Onderzoek laat zien dat de knipperfrequentie tijdens beeldschermwerk aanzienlijk kan afnemen, waardoor de traanfilm minder vaak wordt vernieuwd (Patel, 1991). De traanfilm breekt daardoor sneller open dan hij zich kan herstellen en raakt verstoord, met droogte tot gevolg. Wie veel achter een laptop, tablet of telefoon zit, heeft hier hoe dan ook mee te maken. Vaak begin je het pas na verloop van tijd op te merken. De structuur van de traanfilm is dan al flink verstoord.

DE VISIE VAN VOLZICHT - Door beeldschermwerk ga je fors minder knipperen. Niet alleen door het staren, maar ook door de opbouw van spanning dieper in je systeem. Bij VolZicht leer je o.a. oefeningen die je tussen je werk door kunt doen. Je gaat vaker bewust knipperen en de spanning in je oogspieren loslaten. Maar het plaatje is vele malen groter en kleurrijker: wat echt belangrijk is, is dat je jouw systeem in zijn totaliteit gaat helen van binnenuit en anders leert kijken naar jezelf, je werk, je leven.

2. Contactlenzen en brillen

Contactlenzen liggen rechtstreeks op de traanfilm en onderbreken de natuurlijke verdeling van vocht over de oogbol. Hoe langer je lenzen draagt, hoe meer je ogen moeten compenseren. Ook een bril heeft consequenties voor de werking van de traanfilm: het vastzetten van de ogen op één bepaalde sterkte, zorgt voor extreem veel spanning in de oogspieren. Die spanning werkt ongunstig door in de traanproductie.

Voorbeeld: Linda droeg contactlenzen met een sterkte van -10 en kreeg tijdens haar werk steeds meer last van haar ogen, onder andere hoofdpijn en een drukkend en zwaar gevoel. Ze kon niet anders dan de lenzen na twee, drie uur uitdoen. Een bril leek de oplossing, maar de klachten bleven.

“Ik liep er echt tegenaan dat ik veel hoofdpijn en veel pijn aan mijn oog had, een drukkend gevoel, een zwaar gevoel op mijn ogen. En ik dacht: wat is dit, en hoe kan ik dit beter maken voor mezelf?” - Linda

Ze ging op zoek naar een andere aanpak en kwam bij VolZicht terecht. Wat haar aansprak was de natuurlijke en complete benadering.

DE VISIE VAN VOLZICHT - Het begint met wazig zien en voor je het weet draag je brillen of lenzen, die het probleem niet oplossen maar eerder verergeren. Wie dieper zoekt naar de oorzaak van wazig zien, vindt onderliggende spanningen die nooit aandacht hebben gekregen, een tekort aan de juiste voedingsstoffen, en een gebrek aan aandacht voor innerlijke behoeften. Het dragen van brillen en lenzen zet vervolgens het systeem nog meer onder spanning. Bij VolZicht word je begeleid om de basis aan te pakken en van de bril en lenzen af te stappen.

3. Voeding: tekorten die sluipenderwijs invloed hebben

Een van de voedingsstoffen die in de moderne voeding te veel ontbreekt, is vitamine A. Nergens in het lichaam zit zoveel vitamine A geconcentreerd als in het netvlies en de weefsels aan de achterkant van het oog. Onderzoek uit de jaren dertig liet al zien hoe direct de relatie is tussen een gebrek aan vitamine A en slecht zien: bij een ernstig tekort aan deze vitamine in de voeding van drachtige zeugen kregen de biggen oogafwijkingen, tot en met het volledig ontbreken van de oogbol. Zodra de moederdieren weer voldoende vitamine A binnenkregen, waren de oogproblemen bij hun nakomelingen verdwenen (Hart, 1933). Veel worteltjes eten helpt overigens niet: de bètacaroteen die daarin zit is een voorloper van vitamine A en wordt slecht opgenomen door het lichaam.

Vitamine A werkt bovendien niet op zichzelf. Zonder voldoende verzadigde vetten neemt het lichaam bepaalde vitamines nauwelijks op, hoe voedzaam de rest van het dieet er ook uitziet. Suiker en bewerkt voedsel werken uiteraard averechts: ze bevorderen de ontstekingsreactie die al aanwezig is in een oog dat moeite heeft met de traanproductie.

DE VISIE VAN VOLZICHT - Voeding is iets waar je zelf goed invloed op kunt uitoefenen. Jij bepaalt immers wat je eet! Beestenbottenbouillon, gefermenteerde producten, levertraan, eieren en orgaanvlees voorzien je van de bouwstoffen voor een gezonde traanfilm.

4. Chronische stress

Chronische stress is een belangrijke factor bij het ontstaan van droge ogen. Als er veel spanningen in het lichaam zijn, zorgt dit voor verkrampingen op meerdere lagen. Sommige van die verkrampingen voel je, maar vele zitten zo diep dat je je er niet bewust van bent. Ondertussen zorgen ze er wel voor dat er minder stroming is in de lichaamsvloeistoffen; bloed, lymfe, hersenvocht, celvocht, én traanvocht.

DE VISIE VAN VOLZICHT - Chronische stress is een complex probleem. Niet alleen de stress zelf maakt dat er allerlei (oog)klachten ontstaan, juist ook de slechte gezondheid en het gebrek aan veerkracht van het systeem spelen een rol. Hoe gezonder en veerkrachtiger je bent van lichaam en geest, hoe minder invloed stressfactoren op je kunnen hebben. VolZicht zet krachtig in op het sterker maken van het systeem, zodat je stressfactoren goed aankunt.

5. Omgeving: droge lucht, cafeïne en alcohol

Een droge omgeving, of dat nu door de verwarming in huis komt of de airco in de auto, versnelt de verdamping van je traanvocht. Cafeïne en alcohol werken vochtafdrijvend, en dat is ook aan de ogen te merken. Draag je daarnaast contactlenzen in een droge omgeving, dan telt dat extra zwaar mee.

DE VISIE VAN VOLZICHT - De omgeving aanpassen helpt en je hebt er zelf invloed op: de blower van je gezicht af, een kom water bij de verwarming, minder cafeïne. Tegelijkertijd blijft de kern van het verhaal: een oog dat goed gevoed is en in een ontspannen systeem functioneert, verdraagt ongunstige omgevingsfactoren veel beter.

6. Hormonen en leeftijd

Met het klimmen der jaren neemt de traanproductie geleidelijk af, en vrouwen in de overgang lopen een verhoogd risico op droge ogen. Oestrogeen en androgeen sturen de werking van de traanklieren en de talgklieren in het ooglid aan, en juist die hormonen raken tijdens de overgang uit balans. Het resultaat is een minder stabiele traanfilm, nog voordat er verder iets is veranderd.

DE VISIE VAN VOLZICHT - De overgang hoeft niet het drama te zijn dat er tegenwoordig vaak op wordt geprojecteerd. Bij VolZicht leer je hoe je je hormoonhuishouding via voeding en ontspanning ondersteunt. Hoe eerder je hiermee begint, hoe minder deze levensfase de ogen zal belasten. En… de overgang biedt juist prachtige kansen. Ook hierover leer je meer bij VolZicht.

Droge ogen door een laseroperatie

Heb je je ogen laten laseren en heb je sindsdien last van droogte? Dan speelt de behandeling zelf mee in de oorzaak. Bij een laserbehandeling wordt het hoornvlies ‘bewerkt’ en raken zenuwvezels verstoord die je traanklier aansturen. Het herstel hiervan vraagt om een eigen aanpak. Lees in het uitgebreide artikel over droge ogen na een laseroperatie wat er tijdens de operatie precies gebeurt, en welke stappen nodig zijn voor het herstel.

De 3 voorwaarden voor gezonde ogen

Verander de omstandigheden, en je ogen kunnen natuurlijk herstellen. In deze video legt Karin de drie voorwaarden uit waarop natuurlijk herstel altijd rust: je bril of lenzen afbouwen, jezelf de juiste voeding geven, en ruimte maken voor je emoties.

Wat kun je zelf doen tegen droge ogen?

De oogklacht van droge ogen staat niet op zichzelf. Je hebt altijd te maken met je hele systeem, een samenhangend geheel van lichaam, geest en ziel. De VolZicht-aanpak hanteert drie vertrekpunten die elkaar aanvullen en versterken.

1. Ontspanning: breng rust in je zenuwstelsel en ogen

De traanklier wordt aangestuurd door het autonome zenuwstelsel, dat een belangrijke rol speelt bij de reactie van het lichaam op stress. Bij veel stress komt het systeem in de overlevingsstand en zal dan aan de traanproductie een lagere prioriteit geven. Het is dus belangrijk je lichaam tot rust te brengen. ‘Palmeren’ kan hierbij een begin zijn om je ogen te ondersteunen. Deze ontspanningsoefening, waarbij je je handpalmen over de ogen legt en de donkerte opzoekt, is ontwikkeld door oogarts William Bates. Het zenuwstelsel komt tot rust, en daarmee ook de aansturing van de traanklier. Ook het afzetten van de bril en het uitlaten van de lenzen zorgt voor ontspanning en heling.

2. Voeding: bouwstoffen voor een sterke traanfilm

Heb je last van droge ogen, dan is het aanpassen van je voeding een dankbaar vertrekpunt waarmee veel te winnen valt. De buitenste laag van de traanfilm bestaat uit vet, dit houdt het traanvocht ‘vast’ op je oog en voorkomt dat het meteen verdampt. Kom je volle, verzadigde vetten tekort in je voeding, dan maakt het lichaam die vetlaag eenvoudigweg niet goed aan. Ook andere bouwstoffen zijn nodig voor een gezonde traanfilm. De combinatie van alles wat je tot je neemt (voeding is meer dan alleen wat je eet!) beïnvloedt de gezondheid van je ogen.

3. Innerlijk werk: op zoek naar de diepere laag

Een tempo dat structureel te hoog ligt, een wereld waarin je nauwelijks toekomt aan rust, geen tijd om naar binnen te kijken om te zien of alles nog klopt voor je. Het is begrijpelijk dat je ogen uit balans raken. Droge ogen zijn niet alleen een fysieke klacht, maar ook een uitnodiging om stil te staan bij wat al langer om aandacht vraagt.

Ontspanning, voeding en innerlijk werk vullen elkaar aan en werken synergetisch; ze versterken elkaar. Als je trouw ontspanningsoefeningen doet maar geen aandacht hebt voor de juiste voeding, zal de traanfilm niet volledig herstellen. Omgekeerd neemt het lichaam de voedingsstoffen pas op als er voldoende ontspanning is. Tot slot zorgt de reis naar binnen ervoor dat je je bewust wordt van blokkades die spelen en van wat je anders wilt in je leven, zodat je gezonder kunt functioneren.

GRATIS E-BOOK - Wil je direct stappen zetten voor gezondere ogen? Download het gratis e-book "7 Tips Om Goed Te Gaan Zien" en ontdek wat je vandaag al kunt doen.

Wat anderen ervoeren met droge ogen

Laura Babeliowsky kwam bij VolZicht met pijnlijke, droge ogen.

"Ik heb geen pijnlijke, droge ogen meer!"

Veelgestelde vragen over de oorzaak van droge ogen

Kunnen droge ogen vanzelf overgaan?

Bij lichte, tijdelijke droogte kan dat, bijvoorbeeld na een korte periode van veel beeldschermwerk of een verblijf op een vakantiebestemming met droogte. Blijft de klacht langer bestaan, dan is dat het moment om je ogen te gaan geven wat ze nodig hebben. Mensen die actief met de programma’s van VolZicht aan de slag gaan, ervaren vaak dat de klachten verminderen of verdwijnen.

Is voeding echt een oorzaak van droge ogen?

Ja, en vaak een die onderschat wordt. Een tekort aan vitamine A en verzadigde vetten raakt bijvoorbeeld direct de opbouw van de traanfilm. Wie zijn voeding aanpast met de juiste voedingsstoffen, merkt binnen enkele weken vaak al verschil. VolZicht werkt vanuit de gedachte dat echte voeding altijd de voorkeur heeft boven substanties uit potjes. Die kunnen nooit een vervanging zijn voor volwaardige voeding.

Helpt veel water drinken tegen droge ogen?

Voldoende water drinken is belangrijk, maar op zichzelf niet genoeg. Zonder de juiste vetten en vitamine A blijft je traanfilm instabiel, hoeveel water je ook drinkt. Meer water drinken is een onderdeel van de oplossing, niet de hele oplossing.

Kunnen contactlenzen droge ogen blijvend maken?

Langdurig lenzendragen vergroot het risico op droge ogen aanzienlijk, zeker in combinatie met beeldschermwerk of een droge omgeving. Blijvend hoeft het probleem niet te zijn: door de onderliggende oorzaken aan te pakken, kunnen klachten die door lenzen zijn ontstaan wel degelijk verminderen.

Zijn droge ogen gevaarlijk?

Op korte termijn valt het meestal mee. Blijft de droogte lang onbehandeld, dan kan het hoornvlies beschadigd raken. Neem de klacht van droge ogen altijd serieus en zet stappen om zelf de situatie te verbeteren; ontspanning, voeding en kijken naar dieperliggende oorzaken bieden hiertoe samen de ingang.

Wat is het verschil tussen droge ogen door beeldschermwerk en na een laseroperatie?

Bij beeldschermwerk ligt de oorzaak vooral bij een verminderde knipperfrequentie en spanning in de oogspieren. Na een laseroperatie is het hoornvlies zelf geraakt en zijn er zenuwvezels aangetast die de traanklier aansturen. Het herstel na een laseroperatie kent een eigen tijdlijn, die uitgebreid beschreven staat in het artikel over droge ogen na een laseroperatie.

Heb je een vraag over jouw situatie?

Heb je een specifieke vraag, of wil je dat er wordt meegekeken naar jouw persoonlijke situatie? Stuur een appje, of plan een gesprek in.

App ons via WhatsApp

Plan hier een telefonisch gesprek in

Zorg goed voor je ogen. Ze vertellen je vaak meer dan je denkt.

Over Karin Hogenboom

Karin Hogenboom is specialist in gezonde ogen en oprichter van VolZicht. Sinds 2010 begeleidt ze mensen bij het herstellen van hun ooggezondheid via voeding, ontspanning en innerlijk werk. Ze schreef de boeken Heel je Ogen, Heel je Leven en Geef je Ogen de Kost, en werd geïnterviewd door onder andere De Andere Krant, Optimist Magazine en The Trueman Show. De aanpak van VolZicht is gebaseerd op jarenlange ervaring uit de eerste hand: Karin heelde haar eigen ogen en wijdt haar leven en werk aan het delen van wat ze heeft geleerd.

Klik hier om meer over haar achtergrond en werkwijze te lezen.

Karin Hogenboom

OVER DIT ARTIKEL

Wat je hier leest komt voort uit de praktijkervaring met natuurlijke ooggezondheid die Karin sinds 2010 opbouwt, aangevuld met de onderzoeken waarnaar verwezen wordt. Je beslist zelf wat je ermee doet. Bij acute klachten is het raadzaam om een oogarts te consulteren.

BRONNEN

Hart, G.H. (1933). Vitamin A deficiency as a cause of eye lesions in swine. Onderzoek naar het effect van vitamine A-tekort in de voeding van drachtige zeugen op oogafwijkingen bij biggen.

Bron, A.J. et al. (2017). TFOS DEWS II pathophysiology report. The Ocular Surface, 15(3), 438-510.

Patel, S., Henderson, R., Bradley, L., Galloway, B., & Hunter, L. (1991). Effect of visual display unit use on blink rate and tear stability. Optometry and Vision Science, 68(11), 888–892. DOI: 10.1097/00006324-199111000-00010.