Steeds vaker merk je het. Straatnaambordjes lees je pas als je er bijna voor staat, gezichten aan de overkant blijven vaag, en aan het eind van de dag voelen je ogen zwaar. Bijziendheid, noemen we dat.
De eerste gedachte is meestal dat er iets mis is met de ogen. Dat ze een correctie nodig hebben: een bril, lenzen, later misschien een operatie. Bijziendheid is echter een reactie: op spanning, op de manier van kijken, op een leven dat zich grotendeels binnen en dichtbij afspeelt.
Dit artikel geeft het complete beeld: wat bijziendheid is, hoe het ontstaat, wat eraan te doen is, en waarom natuurlijk herstel bij de meeste mensen verder gaat dan ze verwachten.
Bijziendheid, of myopie, betekent dat dichtbij scherp blijft terwijl de verte wazig wordt. Fysiek gebeurt er iets eenvoudigs: de oogbol wordt net iets te lang, waardoor het beeld vóór het netvlies valt in plaats van erop.
De schuine oogspieren liggen als een riem om het oog. Bij langdurige concentratie, lezen of schermwerk spannen ze zich aan om scherp te blijven zien. Zijn die spieren gespannen, dan drukken ze op de oogbol en wordt de oogbol te lang. Zodra ze weer ontspannen, kan de oogbol ook terug naar zijn oorspronkelijke vorm. Dat ontspannen gaat vaak in stappen, en niet in één keer.
Dat merk je ook buiten het zicht. De adem wordt oppervlakkiger, de blik vernauwt, en de aandacht richt zich op wat dichtbij is en is daardoor minder verbonden met de ruimte eromheen.
Zien vraagt ontspanning, niet inspanning.
Het aantal mensen met bijziendheid stijgt al decennia, en het hardst bij kinderen. In 2000 was bijna 23 procent van de wereldbevolking bijziend, en voor 2050 wordt bijna 50 procent verwacht (Holden et al., 2016). In twee generaties verandert het erfelijk materiaal nauwelijks. De manier waarop we leven veranderde in die tijd ingrijpend.
Aandeel bijziende mensen wereldwijd. Bron: Holden et al., 2016.
Er wordt uren op korte afstand gekeken, het grootste deel van de dag binnen doorgebracht en geleefd onder kunstlicht. Onderzoek onder schoolgaande kinderen laat een duidelijk verband zien tussen tijd buiten en het risico op bijziendheid: wie dagelijks meer tijd in daglicht doorbracht, werd aanzienlijk minder vaak bijziend (Rose et al., Ophthalmology, 2008).
Bijziendheid is niet erfelijk. Dat is het duidelijkst te zien bij volkeren die traditioneel leefden en aten. Onderzoek onder Inuit-families in Alaska liet zien dat van de oudere generatie vrijwel niemand bijziend was, terwijl bij hun kinderen en kleinkinderen, opgegroeid met westerse voeding en westers onderwijs, meer dan de helft bijziend werd (Young et al., 1969). Tandarts Weston A. Price beschreef in de jaren dertig hetzelfde patroon bij de volkeren die hij bezocht: zodra suiker, wit meel en fabrieksvoedsel de traditionele voeding vervingen, veranderde de bouw van het gezicht en ging het zicht achteruit.
Binnen één generatie verandert het erfelijk materiaal niet. De leefstijl veranderde wel: de voeding, het leven binnenshuis, en het vele gespannen kijken op korte afstand. Dat is de visie van VolZicht. Van ouder op kind wordt vooral de manier van eten, kijken en leven doorgegeven, en dat is precies waar je zelf invloed op hebt.
Wie de oorzaak van bijziendheid serieus onderzoekt, komt telkens bij dezelfde factoren uit: voeding die de ogen te weinig bouwstoffen geeft, te weinig buitenlicht, en spanning die blijft hangen. Dichtbij kijken hoort daar ook bij. Lezen en schermwerk zijn op zichzelf prima; het gaat mis bij uren gespannen turen zonder pauze en zonder blik op de verte.
In deze video legt Karin Hogenboom uit wat een bril met de ogen doet, en waarom een hogere sterkte zelden het eindpunt is:
Een bril maakt het beeld in één keer scherp. Dat is prettig en soms noodzakelijk. Maar wat eronder ligt, de spanning en de manier van kijken, blijft bestaan. De ogen passen zich aan de correctie aan en blijven werken vanuit dezelfde verkramping.
Daarom loopt de sterkte bij veel mensen jarenlang op. De oorzaak is dan nooit aangeraakt.
Bij hoge sterktes is dat meer dan een ongemak. Een uitgerekt oog geeft meer druk op het glasvocht en minder veerkracht in het netvlies. Onderzoek laat zien dat mensen met sterke bijziendheid vanaf ongeveer -6 een verhoogd risico hebben op netvliesproblemen (JAMA Ophthalmology, 2020). Juist bij die sterktes loont het om naast de correctie ook aan ontspanning, licht en voeding te werken.
Ja, en dat verrast de meeste mensen. Ogen zijn levend weefsel. Ze reageren op wat er van ze gevraagd wordt, en dus ook op wat ze krijgen: rust, beweging, licht en voeding.
Hoe ver dat gaat verschilt per persoon. Wat vaak verandert is de richting: in plaats van elk jaar een beetje meer, ontstaat er ruimte. De blik wordt zachter, het beeld levendiger, de waas minder hardnekkig. Bij de een verdwijnt de bril, bij de ander daalt de sterkte of stopt de achteruitgang.
Wat het vraagt is vertragen, voelen en toelaten. Voor veel mensen is dat het lastigste deel.
Ludy Wieringa, 66 jaar en paardencoach, droeg al jaren een bril en was ervan overtuigd dat haar ogen niet meer konden verbeteren. Ze had haar bijziendheid geaccepteerd als iets blijvends. Thuis had ze de bril al vaker af, maar in de auto ging hij weer op.
Toen ze met het VolZicht-programma begon, merkte ze snel dat haar ogen reageerden op ontspanning. De oefeningen, het bewuste ademen en het loslaten van controle maakten iets wakker.
“Nu heb ik de bril eigenlijk nooit meer op, ook met autorijden niet. Vroeger had ik hem nog wel bij me voor als het donker of regenachtig was, of op onbekende plekken. Dat heb ik niet meer.”
“Ik kan het doen met wat ik zie. Niet zoals de opticien het zou meten, maar voor mij is het genoeg. Ik stap vol vertrouwen in de auto en heb die bril helemaal niet nodig.”
Haar verhaal laat zien wat er mogelijk wordt zodra iemand stopt met vasthouden aan wat vaststaat.
Ludy vertelt zelf over haar ervaring in deze video:
Herstel bij bijziendheid rust op drie pijlers, die alleen in samenhang werken.
Ontspanning. Scherpstellen hoort bij de rustkant van het zenuwstelsel. Zolang het lichaam in de alerte stand blijft, blijven de ogen aangespannen en hebben de oefeningen weinig effect. Micropauzes, lager ademen, de kaak loslaten en dagelijks naar de verte kijken zijn hier de basis.
Voeding en licht. Het netvlies en de zenuwen vragen om vetoplosbare vitamines, mineralen en echte vetten: eieren, lever, vette vis, rauwmelkse producten, bouillon. Suiker en geraffineerde koolhydraten werken de andere kant op. Daarnaast heeft het oog dagelijks buitenlicht nodig, met zijn wisseling van fel naar zacht, van schaduw naar zon. Lees hier meer over de invloed van suiker en voeding op bijziendheid.
Innerlijk werk. Ogen reageren op spanning, controle en druk. Wie alleen oefent en de binnenkant overslaat, loopt vast. Daarover gaat het artikel over de psychische oorzaak van bijziendheid.
Deze drie samen vormen de VolZicht-aanpak: het systeem als geheel ondersteunen, zodat de ogen weer kunnen doen waar ze toe in staat zijn. Oogtraining en losse trucjes horen daar niet bij.
GRATIS E-BOOK - Wie wil weten waar te beginnen: de eerste concrete stappen staan in het gratis e-book ‘7 Tips Om Goed Te Gaan Zien’.
Herstel begint met opmerken. Hoe vaak spannen de ogen zich aan? Waar zet de adem vast? Wanneer vernauwt de blik?
Een uitgebreider stappenplan staat in het artikel over beter zien zonder bril.
Zullen we even met je meedenken?
Loop je na het lezen van dit artikel nog met een vraag rond? Of ben je benieuwd wat de VolZicht-aanpak voor jouw ogen kan betekenen?
Stuur ons gerust een berichtje via WhatsApp. We denken met je mee en kijken samen wat een fijne volgende stap is.
Wil je uitgebreider naar jouw situatie kijken?
Tijdens een persoonlijk telefonisch inzichtgesprek nemen we rustig de tijd voor jouw verhaal. We bespreken waar je tegenaan loopt, wat je graag wilt bereiken en wat de VolZicht-aanpak voor jou kan betekenen. Zo krijg je meer inzicht in de mogelijkheden en ontdek je of VolZicht bij je past.
Bijziendheid is een reactie op spanning, schermwerk en te weinig buitenlicht. Een bril maakt het beeld scherp en laat de oorzaak intact, waardoor de sterkte vaak blijft oplopen. Wie de spanning aanpakt, buitenlicht terugbrengt en het lichaam goed voedt, geeft de ogen de kans om te herstellen. Ontspanning doet daarbij het werk.
Kun je bijziendheid op natuurlijke wijze verbeteren?
Bij veel mensen wel. Bijziendheid is geen vaststaand gegeven: de ogen reageren op spanning en gewoonte. Wanneer ontspanning, licht en beweging terugkomen in het dagelijks leven, kan het zicht verbeteren. Hoe ver dat gaat verschilt per persoon.
Is bijziendheid erfelijk?
Binnen VolZicht wordt bijziendheid niet als erfelijk gezien. Onderzoek bij volkeren die overstapten op westerse voeding en westers onderwijs laat zien dat een hele generatie bijziend kan worden terwijl hun ouders dat niet waren (Young et al., 1969). Van ouder op kind wordt vooral de manier van eten, kijken en leven doorgegeven. Meer hierover in het artikel over erfelijkheid en bijziendheid.
Moet ik stoppen met mijn bril dragen?
Dat hangt af van je persoonlijke situatie en van je sterkte. Ga je bril gebruiken als hulpmiddel, voor de momenten waarop je hem echt nodig hebt, in plaats van hem de hele dag te dragen. Ervaar daarnaast hoe het is om zonder bril te zijn en hoeveel je dan wél kunt zien.
Is hoge bijziendheid gevaarlijk?
Een lichte sterkte geeft meestal geen problemen. Vanaf ongeveer -6 is er een verhoogd risico op netvliesproblemen (JAMA Ophthalmology, 2020). Juist dan loont het om naast correctie ook aan ontspanning, licht en voeding te werken.
Hoe lang duurt natuurlijk herstel?
Dat verschilt sterk. Momenten waarop het beeld ineens helder is, komen bij veel mensen al in de eerste weken, al houdt die helderheid in het begin nog niet aan. Minder vermoeide ogen en een zachtere blik merken de meeste mensen in diezelfde periode. Verandering in sterkte vraagt maanden en een consequente aanpak.
Karin Hogenboom is specialist in gezonde ogen en oprichter van VolZicht. Sinds 2010 begeleidt ze mensen bij het herstellen van hun ooggezondheid via voeding, ontspanning en innerlijk werk. Ze schreef de boeken Heel je Ogen, Heel je Leven en Geef je Ogen de Kost, en werd geïnterviewd door onder andere De Andere Krant, Optimist Magazine en The Trueman Show. De aanpak van VolZicht is gebaseerd op jarenlange ervaring uit de eerste hand: Karin heelde haar eigen ogen, begeleidde sindsdien honderden mensen persoonlijk bij uiteenlopende oogklachten, waaronder bijziendheid, en bereikte duizenden anderen met haar online programma’s en boeken.
Klik hier om meer over haar achtergrond en werkwijze te lezen.
Over dit artikel
Wat je hier leest komt voort uit de praktijkervaring met natuurlijke ooggezondheid die Karin sinds 2010 opbouwt, aangevuld met de onderzoeken waarnaar verwezen wordt. Je beslist zelf wat je ermee doet. Jij kent je eigen situatie, en de keuze voor de stappen die je zet ligt bij jou.
Bij acute klachten is het raadzaam om een oogarts te consulteren: een plotselinge toename van lichtflitsen of zwevers, een schaduw of gordijn in je blikveld, pijn, of zicht dat in korte tijd sterk verandert. Maar voor jouw ogen zorgen en ze geven wat ze nodig hebben, dat doe je toch echt zelf.